• RW/Law

Odszkodowania od Skarbu Państwa a COVID - 19

Aktualizacja: 28 wrz 2020


Trwające od marca 2020 ograniczenia podstawowych swobód obywatelskich, a przede wszystkim swobody prowadzenia działalności gospodarczej powoduje olbrzymie straty przedsiębiorców. Zwłaszcza branże objęte zakazami funkcjonowania w okresie epidemii szczególnie boleśnie odczuwają skutki ograniczeń nakładanych przez organy państwa. Pojawia się więc pytanie czy przedsiębiorcy mogą domagać się odszkodowań od Skarbu Państwa, kiedy nie wprowadzono stanu klęski żywiołowej? Otóż tak!




Co by było gdyby?


Zacznijmy od tego, co by się wydarzyło, gdyby rząd wprowadził stan klęski żywiołowej? Otóż stan klęski żywiołowej jest jednym z trzech przewidzianych w konstytucji stanów nadzwyczajnych, które mogą być wprowadzone w wypadku gdy, na skutek nadzwyczajnych okoliczności funkcjonowanie państwa w normalnym, konstytucyjnym trybie jest niemożliwe. Stan klęski żywiołowej może być między innymi wprowadzony w sytuacji konieczności zapobieżenia rozprzestrzeniania się choroby zakaźnej zagrażającej zdrowiu i życiu obywateli (ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej). Tylko wprowadzając taki stan nadzwyczajny można ograniczyć czasowo podstawowe prawa i wolności obywatela, w tym prawo do prowadzenia działalności gospodarczej.

W obecnej sytuacji, czyli pandemii coronawirusa, okoliczności takie zaistniały. Sam fakt niemożności przeprowadzenia demokratycznych wyborów na Prezydenta RP w konstytucyjnym terminie, czy wprowadzenie drastycznych ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności świadczą, że spełnione zostały przesłanki do wprowadzenia takiego stanu przez władzę wykonawczą.

Co ciekawe, zarówno przedstawiciele parlamentu, jak i rządu wielokrotnie podkreślali, że stan nadzwyczajny nie został wprowadzony właśnie po to, by uniemożliwić przedsiębiorcom dochodzenie odszkodowań od Skarbu Państwa. Takie oświadczenia licznych polityków są wyłącznie częściowo prawdziwe.

Rzeczywiście wprowadzenie stanu klęski żywiołowej ułatwiłoby przedsiębiorcom dochodzenie odszkodowań za szkody wyrządzone przez zgodne z prawem działania władzy państwowej, czy samorządowej. Niemniej jednak takie odszkodowania mogłyby być na przykład ograniczone kwotowo i dotyczyłyby wyłącznie faktycznie poniesionej szkody (bez utraconych korzyści). Tym samym uzyskanie pełnego naprawienia szkody nie byłoby najprawdopodobniej możliwe. Co jednak w sytuacji, gdy rząd nie wprowadza stanu nadzwyczajnego, a jednocześnie wprowadzone zakazy uniemożliwiają całkowicie prowadzenie działalności gospodarczej?


Odszkodowanie od Skarbu Państwa jest możliwe


W obecnej sytuacji, zgodnie z konstytucją u obowiązującym prawem, dochodzenie odszkodowań jest także możliwe. Podstawę stanowić mogą art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz rozwinięcie tego przepisu w postaci art. 417 Kodeksu Cywilnego. Przepisy te wprowadzają zasadę, że każdy kto poniósł szkodę na skutek bezprawnych działań przedstawicieli władzy publicznej.

Co więcej, prawo stanowi, że taka szkoda powinna być naprawiona w pełnej wysokości. Oznacza to, że osoba poszkodowana działaniem władzy może domagać się nie tylko naprawienia szkody rzeczywistej (np. zepsuty towar, którego nie można było sprzedać), jak też szkody w postaci utraconych korzyści (np. brak uzyskiwania dochodów na skutek zamknięcia restauracji w okresie epidemii).

Tym samym dochodzenie odszkodowań w wypadku braku stanu nadzwyczajnego może być nawet bardziej korzystne dla poszkodowanego, niż gdyby taki stan został wprowadzony. W tym wypadku pojawia się jednak istotna komplikacja – trzeba udowodnić, że bezprawne działanie władzy publicznej spowodowało powstanie szkody. Tutaj pomocne może być pojęcie tzw. bezprawia legislacyjnego, a mianowicie zaniechania w postaci niewydania rozporządzenia wprowadzającego stan nadzwyczajny (klęski żywiołowej) przewidziany w konstytucji. Należy bowiem zauważyć, że większość drastycznych ograniczeń, które zgodnie z konstytucją mogą być wprowadzone wyłącznie w ramach stanu nadzwyczajnego, zostało wprowadzonych zwykłą ustawą i rozporządzeniami. Tym samym brak wprowadzenia stosownego stanu nadzwyczajnego może być traktowany jako bezprawne zaniechanie ze strony właściwych władz publicznych.

Niewykluczone więc, że już niedługo będziemy mieli do czynienia z wyrokami przyznającymi odszkodowania przedsiębiorcom za szkody poniesione na skutek ograniczeń związanych z epidemią.

Jedno jest pewne – w najbliższych miesiącach do sądów trafi więcej takich pozwów niż kiedykolwiek wcześniej. Dla wielu przedsiębiorców może być to bowiem jedyna szansa na przynajmniej częściową rekompensatę szkód wyrządzonych przez zakazy prowadzenia działalności gospodarczej wprowadzone w związku z COVID – 19.

Jakub Wasilewski

29 wyświetlenia0 komentarz

Ostatnie posty

Zobacz wszystkie

Informacja RODO

Współadministratorami Państwa danych osobowych są Kancelaria Radcy Prawnego -Tomasza Rabczyńskiego z siedzibą w Poznaniu (61-819), przy ul. Taczaka 24 lok. 105 oraz Kancelaria Radcy Prawnego – Jakuba Wasilewskiego z siedzibą w Starych Babicach (05-082) przy ul. Izabelińskiej 81 „O” lok. 2. Państwa dane osobowe wskazane w formularzu kontaktowym przetwarzane będą na podstawie prawnie uzasadnionych interesów administratorów i wyłącznie w celu udzielenia odpowiedzi na przesłaną przez Państwa wiadomość. Państwa dane osobowe będą przetwarzane wyłącznie przez czas niezbędny do udzielenia odpowiedzi, a dłużej jedynie do czasu przedawnienia ewentualnych roszczeń względem administratora. Podanie przez Państwa danych osobowych jest dobrowolne, ale konieczne do udzielenia odpowiedzi. Mają Państwo prawo do dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia sposobu przetwarzania. Mają Państwo także prawo wniesienia sprzeciwu co do przetwarzania Państwa danych osobowych oraz prawo do ich przeniesienia. Żądania powyższe mogą być zgłaszane za pośrednictwem formularza kontaktowego jak też pocztą tradycyjną na adresy administratorów. Przysługuje Państwu także prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (adres: ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa).

©2020 RW LAW Wasilewski & Rabczyński. Proudly created with Wix.com